بسیاری از بازرگانان، واردکنندگان و حتی مسافرانی که کالایی را از مبادی گمرکی وارد میکنند، در طول فعالیت خود دستکم یکبار با این جمله مواجه شدهاند: «پرونده شما مشمول قاچاق است.» اما واقعیت این است که همه تخلفات گمرکی، قاچاق محسوب نمیشوند و تشخیص صحیح این موضوع میتواند تفاوتی جدی در سرنوشت یک پرونده ایجاد کند. گمرک جمهوری اسلامی ایران بهتازگی شیوهنامهای صادر کرده که دقیقاً همین موضوع را هدف قرار داده است.
چرا این شیوهنامه مهم است؟
یکی از بندهای حساس قانون امور گمرکی، بند «ح» ماده ۱۱۳ است؛ بندی که مرز میان یک تخلف گمرکی و اتهام قاچاق کالا را مشخص میکند.
پیش از این، تشخیص اینکه پروندهای مشمول این بند میشود یا خیر، ممکن بود صرفاً بر اساس نظر یک یا چند کارشناس در یک گمرک خاص شکل بگیرد. در چنین شرایطی، این احتمال وجود داشت که دو پرونده با شرایط مشابه، در دو گمرک مختلف کشور، با نتایج متفاوتی مواجه شوند؛ یک پرونده با جریمه و دیگری با تشکیل پرونده کیفری قاچاق.
چه چیزی تغییر کرده است؟
بر اساس شیوهنامه جدید، تشخیص شمول پرونده نسبت به بند «ح» دیگر صرفاً به نظر یک فرد محدود نیست. اکنون «کمیته تشخیص» متشکل از مدیرکل گمرک، معاون فنی، مسئول قضایی، مسئول بازبینی، کارشناس و ارزیاب باید موضوع را بهصورت جمعی بررسی و تأیید کند.
این تغییر برای بازرگانان و فعالان اقتصادی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا یک مرحله کارشناسی و نظارتی بیشتر در فرآیند تشخیص ایجاد میکند و میتواند از تصمیمهای شتابزده یا سلیقهای جلوگیری کند.
هر سند جعلی الزاماً به معنای شمول بند «ح» نیست
یکی از نکات مهمی که ممکن است کمتر مورد توجه قرار گیرد، تفاوت میان عناوین قانونی مختلف است.
برخی افراد تصور میکنند اگر در اظهار کالا از سند یا مجوز جعلی استفاده شده باشد، پرونده بهطور خودکار مشمول بند «ح» ماده ۱۱۳ قانون امور گمرکی میشود. این برداشت الزاماً درست نیست.
بر اساس شیوهنامه، چنانچه اظهار کالا با سند یا مجوز جعلی انجام شده باشد، اما سایر شرایط مقرر در بند «ح» تحقق نیافته باشد، پرونده باید بر اساس بند «پ» ماده ۲ قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز رسیدگی شود، نه بند «ح» ماده ۱۱۳.
همچنین بند «ث» همان ماده، عنوان جداگانهای دارد و ناظر بر کالای ممنوعهای است که با نام یا عنوان یک کالای مجاز اظهار شده باشد.
بنابراین، عنوان قانونی پرونده صرفاً یک برچسب نیست؛ بلکه میتواند بر نوع مجازات، مرجع رسیدگی و امکان دفاع و تخفیف مجازات تأثیر مستقیم داشته باشد.
در صورت مشمولشدن پرونده چه باید کرد؟
اگر کالای شما یا موکلتان مشمول بند «ح» اعلام شده است، میتوان درخواست کرد که پرونده مطابق شیوهنامه جدید و توسط کمیته تشخیص بررسی شود و صرفاً به نظر یک کارشناس اکتفا نشود.
از سوی دیگر، باید بررسی شود که آیا تمام شرایط مقرر برای شمول بند «ح» بهصورت همزمان وجود دارد یا پرونده در واقع مشمول یکی دیگر از عناوین قانونی است که مجازات و مسیر رسیدگی متفاوتی دارد.
این تفکیک حقوقی و کارشناسی در بسیاری از پروندهها اهمیت تعیینکنندهای دارد و به همین دلیل، بررسی تخصصی پرونده پیش از پذیرش عنوان اتهامی میتواند برای بازرگانان و فعالان اقتصادی بسیار مهم باشد.
در شرایطی که بخش قابلتوجهی از پروندههای تعزیراتی و قضایی کشور به موضوع قاچاق کالا و ارز مربوط است، آشنایی بازرگانان با تفاوت میان تخلفات گمرکی و عناوین کیفری قاچاق میتواند از تبدیلشدن یک تخلف قابلجبران به اتهامی سنگینتر جلوگیری کند.
دکتر جلیل حاجیحسینی، وکیل پایه یک دادگستری و پژوهشگر جرائم اقتصادی
نظر شما